fot. Waldemar Kubiak
Mezoregion Obniżenie Noworudzkie znajduje się w północno-wschodniej części makroregionu Sudety Środkowe. Jego nazwa związana jest z ukształtowaniem jednostki, jak i z największym ośrodkiem miejskim mezoregionu – miastem Nowa Ruda.
Obniżenie Noworudzkie, na co sama nazwa wskazuje, znajduje się pomiędzy Górami Sowimi i Górami Kamiennymi. Zajmuje powierzchnię 190 km 2, a długość granic wynosi 93 km. Graniczy z 6 mezoregionami: Górami Sowimi, Bardzkimi, Kotliną Kłodzką, Obniżeniem Ścinawki, Górami Kamiennymi i Wałbrzyskimi. Granica wschodnia z Górami Sowimi przebiega w przybliżeniu na linii: Głuszyca – Sierpnica – Sokolec – Przygórze – pn-wsch kraniec Dzikowca, następnie przechodzi w granicę z górami Bardzkimi: pn-wsch kraniec Dzikowca – Czerwieńczyce – Wojbórz – Siodłków – Opolnica – Morzyszów – pola pomiędzy Ławicą a Boguszynem. Od południa Obniżenie Noworudzkie graniczy z Kotliną Kłodzką: pola pomiędzy Ławicą a Boguszynem – Nowa Ścinawica – Ścinawica – Bierkowice. Tam przechodzi w granicę z Obniżeniem Ścinawki: Bierkowice – Święcko – Ścinawka Średnia – Ścinawka Górna – Tłumaczów. Granica zachodnia oddziela Obniżenie Noworudzkie od gór Kamiennych: Tłumaczów – Błogocice – Rzędzina – Rybno – Krajanów – Świerki Kłodzkie – Bartnica – Głuszyca Górna – Łomnica – Grzmiąca – rzeka Rybna. Od północy opisywany mezoregion graniczy z Górami Wałbrzyskimi, wzdłuż rzeki Rybnej (Grzmiąca – Głuszyca).
Pod względem geologicznym Obniżenie Noworudzkie jest bardzo interesujące. Na obszarze niecki śródsudeckiej, na terenie mezoregionu, występują karbońskie i permskie skały osadowe: piaskowce, zlepieńce, iłowce i mułowce; ofiolitowy Masyw Nowej Rudy z gabrami i diabazami, a także diabazy i fyllity Kłodzkiego Masywu Metamorficznego. Zróżnicowanie litologiczne i procesy mu towarzyszące doprowadziły do powstania surowców mineralnych. Głównym bogactwem mineralnym regionu był węgiel kamienny, który pozyskiwano w pasie Nowa Ruda – Głuszyca (Noworudzki Rejon Węglowy). Pokłady węgla kamiennego powstały w karbonie górnym, w środowisku jeziornym i w warunkach klimatu tropikalnego.
Od XV dzieje i działalność gospodarcza w Obniżeniu Noworudzkim związane były z górnictwem. Natężenie prac związane z bogactwem mineralnym nastąpiło w XVII wieku, a później w okresie XVIII –XX w Na przełomie XVIII i XIX wieku powstały dwie najważniejsze kopalnie: Ruben, później przemianowana na kopalnię Nowa Ruda Piast i Johann Baptista, późniejsza Nowa Ruda Słupiec. W podobnym czasie uruchomiono kopalnię Wenceslaus w Ludwikowicach, której dzieje tragicznie zapisały się na kartach historii. Przy eksploatacji złóż węglowych odkryto pokłady łupka ogniotrwałego, wykorzystywanego w gospodarce krajowej, ale także i eksportowanego za granicę. W 1971 roku połączono pola wydobywcze i powstała Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda. Po upadku górnictwa w regionie (1994, 2000) kopalnię przystosowano i udostępniono do zwiedzania. Dzisiaj jest to jedna z największych atrakcji turystycznych miasta.
Węgiel kamienny nie był jedynym bogactwem naturalnym. Na obszarze Nowej Rudy Słupca znajduje się działająca, potężna kopalnia odkrywkowa, w której wydobywane jest gabro. Jest ono skałą masywu ofiolitowego, zbudowaną z plagioklazów i piroksenów, zasadową magmową. Kopalnia Nowa Ruda Słupiec to krajowy potentat w produkcji kruszywa.
Na terenie mezoregionu nie ma rezerwatów przyrody, znajdują się natomiast fragmenty Obszaru Chronionego Krajobrazu Góry Bardzkie i Sowie. Główną rzeką jest Włodzica, od której wywodzi się nazwa Wzgórza Włodzickie, których kulminację stanowi Włodzicka Góra, będąca także najwyższym szczytem Obniżenia Noworudzkiego. Mezoregion ma charakter rolniczo-turystyczny. Znajdzie się w nim cos ciekawego zarówno dla turysty lubiącego zabytki, jak i dla turysty rowerowego i pieszego.
Głównym ośrodkiem miejskim jest Nowa Ruda, obecnie słynąca z kawiarni Biała Lokomotywa. Poza smakowaniem kawy, warto poznać samo miasto: ratusz z XIX wieku z detalami z czerwonego piaskowca, w którym znajduje się odcisk jaszczurki paleozoicznej; granitową fontannę z posągiem św. Jana Chrzciciela, zamek Stillfriedów, neogotycki kościół św. Mikołaja, domy tkaczy i kaplicę loretańską.
Drugim ważnym ośrodkiem miejskim jest Głuszyca z licznymi perełkami architektonicznymi: najstarszym domem w mieście, czyli dawnym zajazdem Pod Jeleniem, pochodzącym z 2 poł XVIII wieku; dawny pałacyk rodziny Kaufmann, obecnie Urząd Miejski; eklektyczny pałac fabrykanta obok Parku Jordanowskiego, kościół NMP Królowej Polski.
W Grzmiącej, nieopodal granicy Obniżenia Noworudzkiego i Gór Kamiennych znajduje się zabytkowy drewniany kościół filialny pw. Narodzenia NMP, z 2 połowy XVI wieku, z zachowaną polichromią z XVII wieku, z renesansową amboną i chrzcielnicą.
Na terenie mezoregionu znajduje się jeszcze wiele innych, ciekawych miejsc – w Ludwikowicach Kłodzkich można zobaczyć słynną „Muchołapkę”, dla jednych pozostałości budowli niewiadomego pochodzenia i przeznaczenia, dla racjonalistów podstawę chłodni kominowej. Znajduje się ona w Muzeum Techniki Militarnej Riese- Molke, powstałego na terenie dawnej kopalni węgla kamiennego Wenceslaus, gdzie w 1930 roku doszło do katastrofy. Wskutek wyrzutów gazów i skał zginęło 151 górników.
Na turystę pieszego czekają atrakcje Wzgórz Włodzickich: na Włodzickiej Górze, od 2018 roku, można wejść na wieżę widokową, na Górze Świętej Anny nad Nową Rudą również znajduje się wieża widokowa z czerwonego piaskowca, a także kaplica św. Anny z figurką św. Anny Samotrzeciej. Szczyt ten zbudowany jest z czerwonego piaskowca, stąd w przeszłości nazywany był Czerwonym Wierchem. „Włodzickie trio” kończy Góra Wszystkich Świętych, z wieżą widokową, nieco poniżej znajduje się sanktuarium Matki Bożej Bolesnej.
Jedno jest pewne – fani wież widokowych, górnictwa (szeroko pojętego) i tajemnic II wojny światowej, stanowczo powinni odwiedzić Obniżenie Noworudzkie!
Opracowała Agata Kubiak, listopad 2025
Mapa i zdjęcia — mezoregion Obniżenie Noworudzkie
(po kliknięciu na mapę zostanie otwarta nowa zakładka z oryginalną lokalizacją)